پیشگیری از عفونت واژن با رعایت چند نکته ساده

برای درمان عفونت واژن و رهایی سریع از علائم آزاردهنده آن، راههای متعددی از درمان‌های خانگی گرفته تا تخصصی ترین دارو ‌ها و پمادهای موضعی وجود دارد. با این حال مهمترین مسئله این است که نوع عفونت به درستی تشخیص داده شود، چون ممکن است علایم ظاهری یکسان باشند. از سوی دیگر روش درمان عفونت باکتریایی، قارچی، ویروسی و یا انگلی کاملاً با یکدیگر تفاوت دارد و انتخاب روش درمانی نادرست می‌تواند سبب وخیم تر شدن شرایط شود. به عنوان مثال، آنتی بیوتیک کلیندامایسین برای درمان برخی عفونت های واژینال تجویز می‌شود و جزء دسته داروهای آنتی‌بیوتیک ماکرولید است که با کشتن باکتری‌ها یا توقف رشد آن‌ها عمل می‌کند ( باکتریواستاتیک). با این وجود، این دارو برای درمان عفونت های قارچی/ مخمری مناسب نمی باشد.

عفونت واژن با علائمی چون خارش، سوزش، تغییر بوی واژن، تغییر در ترشحات واژینال و درد هنگام مقاربت جنسی یا ادرار کردن بروز می‌کند. علت عفونت ممکن است بر‌هم‌خوردن جمعیت باکتری‌های مفید، رشد قارچ‌ها یا حتی تغییرات هورمونی باشد؛ بنابراین نوع دارو، مدت مصرف و توصیه‌های خانگی در هر فرد تفاوت دارد. بااین‌حال چهار اصل کلی همیشه ثابت است: تشخیص دقیق، شروع به‌موقع، تکمیل دوره درمان و توجه به نشانه‌های بازگشت بیماری.

ابزار های تشخیصی پزشک برای یافتن علت عفونت و انتخاب راه درمانی مناسب عبارت است از:

• آزمایش داخلی زنان و تست پاپ اسمیر

• معاینه و بررسی اندام های داخلی، لگن و انجام سونوگرافی،...

• اندازه‌گیری PH واژن

• آزمایش میکروسکوپی یا کشت میکروبی از ترشحات ناحیه واژن

• متداول‌ترین آزمایش تشخیصی مورد استفاده برای BV، میکروسکوپ مرطوب یا رنگ‌آمیزی گرم از ترشحات واژن است که احتمالاً با اندازه‌گیری pH واژن و تست sniff (آزمون بو) در معیار Amsel ترکیب می‌شود. این تست برای شناسایی بوی خاصی است که از ترکیب ترشحات واژن با هیدروکسید پتاسیم (KOH) 10% تولید می‌شود. اگر پس از افزودن محلول KOH به نمونه ترشحات، بویی شبیه بوی ماهی حس شود، این نشان‌دهنده وجود آمین‌های فرار است که در BV تولید می‌شوند. اگر این معیارها همراه با وجود ترشحات همگن خاکستری و مشاهده سلول‌های کلیدی (clue cells) زیر میکروسکوپ ترکیب شوند، تشخیص عفونت باکتریال واژینوز با اطمینان بیشتری انجام می‌شود. اندازه‌گیری pH واژن و انجام Sniff Test ، دو مورد از چهار معیار Amsel هستند.

• در حالت عادی، pH واژن باید اسیدی باشد (بین 3.8 تا 4.5). اما در موارد عفونتBV، pH واژن افزایش پیدا می‌کند (بیشتر از 4.5 می‌شود). این تغییر به دلیل کاهش تعداد لاکتوباسیل‌ها (باکتری‌های مفید) و افزایش باکتری‌های بی‌هوازی اتفاق می‌افتد.

• ارزیابی‌های بالینی و آزمایشگاهی برای واژینوز باکتریایی می‌تواند تحت تأثیر عواملی مانند فعالیت جنسی اخیر، چرخه قاعدگی، مداخلات ترانس واژینال و استفاده از عوامل ضد میکروبی باشد.

در بیشتر موارد، عفونت واژن پس از تشخیص درست و تکمیل دوره درمان کاملاً برطرف می‌شود؛ اما اصطلاح «درمان قطعی» به این معنا که هرگز دوباره بازنگردد، کمی اغراق‌آمیز است. واژینوز باکتریال و عفونت قارچی، به‌ویژه در زنان با تغییرات هورمونی، سیستم ایمنی ضعیف یا عادات بهداشتی خاص، مستعد عود مجدد هستند. عوامل محرک مانند مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک ها، مواد شوینده و اسانس دار برای خوشبو کردن ناحیه واژن، لباس زیر نامناسب یا تغییرات pH در دوره قاعدگی می‌توانند محیط را دوباره برای رشد میکروارگانیسم ها بیماری زا فراهم کنند.

سه اصل کلیدی ساده برای پیشگیری از عفونت واژینال

1-تشخیص علت عفونت و درمان کامل با مراجعه به پزشک

2-پیشگیری از عوامل مستعدکننده به شرح زیر حائز اهمیت است:

1-2 تمیزی و خشکی ناحیه تناسلی: • روزانه یک‌بار ناحیه را با آب ولرم شستشو داده شده و از مصرف صابون‌های معطر یا شوینده های قوی پرهیز شود. • پس از شست‌وشو، با حوله نرم ناحیه به‌آرامی خشک شود زیرا گرما و رطوبت، بخصوص در نواحی کشاله ران، سبب تسریع رشد میکروب‌ها می شود. • استفاده از لباس زیر مناسب، شورت نخی و آزاد و تعویض روزانه آن بسیار مهم است زیرا الیاف طبیعی عرق را جذب و هوا را بهتر جریان می‌دهند. • از پوشیدن شلوار تنگ یا لباس ورزشی و مایو خیس به مدت طولانی خودداری شود. 2-2 برای تسکین سریع خارش و سوزش، می توان 10–۱۵ دقیقه در وان آب ولرم نشسته و یا کمپرس سرد روی ناحیه قرار داده داد. همچنین پس از حمام، بلافاصله ناحیه به آرامی با پارچه تمیز نخی خشک شود. 3-2 رعایت عادات روزمره سالم، هنگام شستشو در سرویس بهداشتی ضروری است که همیشه از جلو به عقب تمیز گردد تا باکتری‌های مقعد وارد واژن نشوند. 4-2 اسپری‌ها، دستمال‌های عطردار و پودرهای بهداشتی در ناحیه تناسلی استفاده نگردد؛ این مواد می‌توانند مخاط حساس واژن را تحریک کنند. 5-2 نوشیدن مقدار فراوانی آب در روز و دفع ادرار در فاصله‌های زمانی کوتاه خطر احتمالی به عفونت‌های واژن را کاهش می دهد. 6-2 استعمال دخانیات، سیگار، قلیان و الکل باعث ضعف سیستم ایمنی و بالا رفتن احتمال ابتلاء به عفونت می شود. 7-2 توجه به سبک زندگی لازم با داشتن تغذیه سالم، داشتن رژیم غذایی متعادل و سرشار از ویتامین‌ها و مواد معدنی، به ویژه ویتامین C و D ، ورزش منظم، داشتن فعالیت بدنی به منظور بالا بردن روحیه و در نتیجه تقویت سیستم ایمنی، داشتن خواب کافی و باکیفیت برای حفظ عملکرد صحیح سیستم ایمنی ، کاهش و مدیریت استرس نقش مهمی در سلامت واژن و جلوگیری از بروز عفونت دارد. (زیرا تنش و اضطراب از موارد پایین آمدن سیستم ایمنی بوده و مدیریت استرس برای بهداشت عمومی بدن ضروری است.) 8-2 داشتن رژیم غذایی مناسب (مصرف ماست و نوشیدنی پروبیوتیک) نیز می‌تواند به بازیابی فلور طبیعی واژن کمک کرده و روند بهبود علایم را تسریع بخشد. در این دوره، پرهیز از فعالیت‌های جنسی، استراحت کافی و دوری از عوامل استرس‌زا ضروری است. 9-2 بهداشت ناحیه تناسلی در زمان پریود، بسیار مهم است و باید با دقت و وسواس بیشتری رعایت شود. استفاده از پد بهداشتی مناسب و تعویض مکرر آن، همچنین شستشوی ملایم ناحیه تناسلی با آب گرم و محلول های شستشوی ویژه بانوان حاوی مواد طبیعی به ویژه پس از پایان دوره، به کاهش بروز آلودگی و التهاب کمک می‌کند. 10-2 توجه به وضعیت سلامتی با آزمایش خون و چکاپ های منظم بخصوص اندازه گیری سطح قند خون، زیرا قند خون بالا می‌تواند خطر ابتلا به انواع عفونت ها را افزایش دهد.

درمان انواع عفونت های واژن:

با توجه به مطالب بالا می توان نتیجه گرفت که اتخاذ روش درمانی مناسب، به نوع واژینیت ایجاد شده بستگی دارد:

عفونت باکتریایی(واژینوز باکتریال):

تجویز آنتی‌بیوتیک خوراکی با نظر پزشک، به‌طور استاندارد با یک دوره آنتی‌بیوتیک تجویزی انجام می‌شود؛ هدف، برگرداندن تعادل باکتری‌های مفید و کاهش خطر عود است و نسخه‌های رایج پیشنهادی عفونت باکتری واژن عبارتند از:

درمان خوراکی:

• مترونیدازول ۵۰۰ میلی‌گرم، دو بار در روز به‌مدت ۷ روز

• تینیدازول ۲ گرم یک‌بار در روز به‌مدت ۲ روز یا ۱ گرم روزانه به‌مدت ۵ روز

• سکنیدازول ۲ گرم گرانول، تک‌دوز یک‌روزه

درمان موضعی:

• ژل مترونیدازول ۰٫۷۵٪، ۵ گرم درون‌واژینال، روزی یک‌بار به‌مدت ۵ روز

• کرم کلیندامایسین ۲٪، ۵ گرم شب‌ها به‌مدت ۷ روز

درمان با محلول تخصصی آنتی سپتیک سنیتایزون:

• به عنوان روش کمک درمانی هر روز یک بار به مدت 5 روز متوالی

عفونت قارچی یا واژینوز قارچی(vaginal yeast infection):

تجویز داروهای ضدقارچ موضعی یا خوراکی موثر بر علیه کاندیدیازیس ناشی از مخمر تک سلولی به نام Candida albicans معمولاً آسان است، اما انتخاب بهترین روش به شدت علائم و سابقه بازگشت عفونت بستگی دارد؛ • تست KOH یک روش آزمایشگاهی برای تشخیص عفونت‌های قارچی واژن است. در این آزمایش، یک قطره از ترشحات واژن با محلول پتاسیم هیدروکسید (KOH) مخلوط شده و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود. وجود ساختارهایی مانند هیف‌های قارچی یا جوانه‌های مخمری، نشان‌دهنده عفونت قارچی است. این روش به دلیل سادگی و سرعت انجام، به طور گسترده در آزمایشگاه‌های تشخیص طبی استفاده می‌شود. • مصرف داروهای بدون نسخه (OTC): کرم یا شیاف ضدقارچ آزول (کلوتریمازول، میکونازول، بوتوکونازول، تیکونازول) به‌مدت ۱ تا ۷ روز برای موارد خفیف و تکراریِ شناخته‌شده کافی است.

• درمان با محلول تخصصی آنتی سپتیک سنیتایزون به عنوان روش کمک درمانی هر روز یک بار به مدت 5 روز متوالی

• مراجعه به پزشک و درمان طبق نسخه دارویی: یک کپسول خوراکی فلوکونازول ۱۵۰ میلی‌گرم (دُز واحد) اغلب علائم را ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت فرو می‌نشاند؛ در موارد شدید ممکن است دُز دوم پس از ۳ روز تجویز شود.

• بارداری: درمان محدود به کرم یا شیاف آزول (مثلاً کلوتریمازول) به‌مدت ۷ روز است؛ مصرف فلوکونازول خوراکی در بارداری به‌طور روتین توصیه نمی‌شود.

عفونت انگلی( تریکومونیازیس):

درمان این نوع از عفونت ها در اکثر موارد ساده و سریع است، اما چند شرط دارد تا از بازگشت عفونت جلوگیری شود: • یک دوز واحد آنتی‌بیوتیک برای هر دو شریک جنسی به صورت کلی کفایت می کند. • دوز استانداردِ تک‌مرحله‌ای: یک قرص ۲ گرمی مترونیدازول یا تینیدازول به‌صورت تک دوز خوراکی بیش‌تر موارد را ریشه‌کن می‌کند. • درمان هم‌زمان شریک‌های جنسی باید اتفاق بیفتد. زیرا اگر شریک (یا شریک‌های) جنسی دارو دریافت نکنند، خطر عفونت مکرر بسیار بالاست. • پرهیز از رابطه جنسی: تا زمانی که هر دو طرف کاملاً درمان شده و هیچ علامتی ندارند، رابطه جنسی نباید صورت گیرد و یا به صورت محافظت شده انجام شود. • پیگیری آزمایش در سه ماه: حتی پس از رفع علائم، غربالگری مجدد در فاصله سه ماه توصیه می‌شود؛ نرخ عود یا عفونت مجدد در این بازه بالا است. • بارداری: یک دوز ۲ گرمی مترونیدازول در بارداری بی‌خطر و مؤثر گزارش شده است، ولی مصرف باید زیر نظر پزشک باشد. • اگر علائم پس از یک هفته برطرف نشد یا آزمایش کنترل همچنان مثبت بود، ممکن است به رژیم دارویی طولانی‌تری (مثلاً مترونیدازول ۵۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز به‌مدت ۷ روز) یا ارزیابی مقاومت دارویی نیاز باشد.

مدت زمان لازم برای بهبود کامل عفونت واژن به عوامل مختلفی بستگی دارد، اما به طور معمول این روند بین ۱ تا ۲ هفته طول می‌کشد. در صورت درمان مناسب و به موقع، اکثر موارد عفونت واژن طی ۳ تا ۷ روز بهبود پیدا می‌کنند. در برخی موارد، به خصوص عفونت‌های مزمن یا شدید، ممکن است زمان بیشتری (تا ۲ هفته) برای بهبود کامل نیاز باشد. استمرار درمان تا ۱ هفته پس از رفع علائم توصیه می‌شود تا از عود مجدد عفونت جلوگیری گردد. در صورت عدم بهبود طی ۱ هفته یا تشدید علائم، باید حتما به پزشک مراجعه کرد.